Column: Wat doet Social Media met het onderwijs?

“De internetrevolutie: gratis en zonder barrières informatie verspreiden voor letterlijk een wereldpubliek. Dit heeft zeker  enorme gevolgen op de aard en inhoud van het traditionele onderwijs van basisschool tot universiteit.”
Door Dick Ahles

Hans Rosling zal normaal gesproken ongeveer 30 jaar als professor International Health zijn verbonden aan een Zweedse universiteit. En als wetenschappelijk docent heeft hij ongetwijfeld een belangrijke wetenschappelijke boodschap voor zijn studenten. Stel dat hij gemiddeld per collegejaar 200 studenten ziet, in de life-time van deze gerespecteerde hoogleraar komt zijn boodschap dus bij zo’n 6.000 leergierige studenten aan. Hij schrijft er natuurlijk nog een boek over zijn onderwerp: bereikt nog eens 1.000 studenten (gemiddelde gekochte en gelezen boeken is nu eenmaal niet hoog) en staat daarenboven nog eens een keer in de twee jaar op een belangrijk congres als spreker met een totaal aantal van – laten we eens inschatten – 3.500 toehoorders in die dertig jaar. Zodat de professor zijn ontdekkingen en visies in zijn wetenschappelijke carrière in totaal met zo’n 15.000 toehoorders/studenten zal kunnen delen.

Maar dan verandert de wereld: vanaf 2006 zet hij zijn college en voordrachten op internet. Dat kostte hem en de Zweedse belastingbetaler overigens niets extra’s. Als eerste werd zijn college via het prachtige TED netwerk verspreid, maar al snel verschijnt de videocast van zijn college, ondertiteld in vele talen, op talrijke plaatsen op YouTube. Als ik het zo overzie dan schat ik dat zijn boodschap door het internet in die vier jaar zeker al door zo’n 200.000 mensen is bekeken en dat aantal zal in de komende jaren nog gemakkelijk verdubbeld kunnen worden! Dat is de kracht van Internet en dat is de kern van de internetrevolutie: gratis en zonder barrières je informatie verspreiden voor letterlijk een wereldpubliek. En die internetrevolutie blijft niet zonder enorme gevolgen voor de maatschappelijke en sociale verhoudingen in de wereld; en zeker heeft het enorme gevolgen op de aard en inhoud van het traditionele onderwijs van basisschool tot universiteit.

Hoe denkt de docent zijn of haar gezag te behouden?
Want er is inmiddels meer gebeurd: niet alleen dat een wereldpubliek zijn colleges kan volgen, maar we kunnen wereldwijd over de inhoud discussiëren, commentaar geven en aan anderen een aanbeveling met een link sturen. Deze zogenaamde web 2.0 mogelijkheden van wat we Social Media zijn gaan noemen heeft zo mogelijk een nog diepere impact op het onderwijs, de manier waarop onderwijs gegeven wordt of moet gaan worden.

Want de rijkdom van het internet (de grootste bibliotheek ooit door de mensheid gezamenlijk gecreëerd) is niet alleen toegankelijk voor de docenten, maar ook voor de leerlingen. En die leerlingen zijn meestal nog iets jonger dan hun docent en dus meer vanzelfsprekend opgegroeid in de wereld van Internet en de Sociale Media. De docent zal daardoor zijn vanzelfsprekende monopolie op inhoud, volgorde en wijze van presenteren van de leerstof verliezen; de kans dat leerlingen het zonder hem of haar  al weten of zal kunnen weten, is groot en die kennis komt niet via de verplicht voorgeschreven methoden en leerboeken: hij/zij vindt het gewoon op het net, kan daar te allen tijden en 7d/24u met anderen van over de hele wereld (niet alleen docenten of ouders) over praten en om hulp vragen. En de ontwikkeling van de Sociale Netwerken is sterk, gaat snel en is niet te stoppen.

Wat stelt het onderwijs daar tegen over en hoe denkt de docent zijn gezag naar zijn/haar leerlingen te behouden? Dat is de dwingende vraag voor iedereen die professioneel met onderwijs bezig is. En één ding is zeker: met verboden/geboden en veel moraliteit zal het niet lukken, daar is de tijdgeest nu eenmaal niet naar.

Social Education 2.0
Wat het onderwijs zou kunnen doen in deze veranderende tijd zijn de nu bekende technieken van de sociale netwerken toepassen. Laten we deze aanpak Social Education 2.0 noemen.

Social Education 2.0 is wat mij betreft een omgeving waarin de docent in een (gesloten) sociaal netwerkje zit met de aan hem toevertrouwde leerlingen en daar opdrachten en taken formuleert, van iedere afzonderlijke leerling in de groep de voortgang controleert, (elektronisch) lesmateriaal distribueert, testen afneemt, constateert welke bronnen (van het internet) door de studenten worden benut, vragen beantwoordt, zich in een onderlinge discussie mengt, suggesties doet voor vindplaatsen van informatie, en in elektronische vorm aangeleverde documenten, presentaties, video’s beoordeelt en becommentarieert. De software voor een dergelijke organisatie van klassen is er overigens nog niet.

Er zijn natuurlijk veel beren op deze weg van Social Education 2.0: niet alle leerlingen hebben de vermogens om (zelfstandig) internet web 2.0 te doorgronden en te gebruiken voor hun eigen educatie. Dus ouderwets klassikaal onderwijs zal zeker voor bepaalde groepen noodzakelijk en nuttig zijn. Mogelijk dat traditioneel klassikaal onderwijs voor een paar vakken sowieso de enige effectieve vorm is: leren rekenen, wiskunde, spellen, grammatica, etc. Ook heeft niet iedereen de persoonlijkheidsstructuur om met enige discipline in educatieve sociale netwerken hun bijdrage te leveren en zichzelf te ontwikkelen. Traditionele klassen zijn ook plekken waar in competitie leerlingen tot goede prestaties kunnen komen. Iedereen die bekend is met probleem gestuurd onderwijs en dus middels opdrachten in werkgroepen (dat zijn dus ook sociale groepen) werken, kennen de jongens en meisjes die zich in de groep drukken en feitelijk in de beoordeling van de geleverde prestaties (steeds weer) mee weten te liften op de kennis, kunde en prestaties van de gangmakers in de groep: de geboren leiders versus de volgers. Maar dan is ook daar de sociale netwerk coach, die vroeger docent heette, dan heel belangrijk in zijn rol om alle studenten naar het gewenst niveau te brengen.

Ook is het zo dat Social Education 2.0 niet zonder de (afsluitende) examens kan, die testen of de kennis die we nog steeds nuttig en nodig vinden aangekomen is bij de leerlingen. Landelijke examens sturen nog altijd structureel de kwaliteit van het gegeven onderwijs.

Vooroordelen als grootste blokkade
Om terug te komen op Professor Hans Rosling. In één van zijn colleges (zie de verwijzing boven) heeft hij het over vooroordelen als grote blokkade bij het oplossen van problemen, meer dan gebrek aan kennis. (kijk op de video van TED bij rond 2.00 minuten). Immers: kennis is eenvoudig bij te spijkeren. Maar vooroordelen blokkeren vaak gewenste en voor de hand liggende oplossingen op dwingende problemen. Ook de noodzakelijke wijziging van het onderwijs naar een vorm van Social Education 2.0. zal zonder oogkleppen van de onderwijs deskundigen moeten gebeuren. Voorbeelden: misschien is het aanhouden van de traditionele klassen wel niet meer nodig; het hebben van vaste groepen binnen een schooljaar; het opleggen van vaste leerschema’s; het organiseren van onderwijs binnen scholen (groepen kunnen via het internet gewoon meedoen met groepen in andere plaatsen en in groepen met leerlingen van verschillende leeftijden), enz.

Social Education Coach
Ook wil ik waarschuwen tegen het idee dat men ook in de sociale netwerken, die een docent met zijn/haar leerlingen opzet, alles moet willen regisseren: deelnemers in sociale netwerken tonen hun eigen dynamiek en gedrag, die niet altijd volgens het vaste en het gewenste stramien zal verlopen. Kortom: bij Social Education 2.0 hoort een Social Education coach met veel kennis en ervaring in (on-line)groepsgedrag: andere vaardigheden, andere persoonlijkheid en andere opleiding. En op dat terrein zal hij/zij autoriteit als docent moeten gaan verdienen.

Dat is de uitdaging waar het onderwijs voor staat en mogelijk zal de huidige starre ambtelijke regulering vanuit de centrale overheid uiteindelijk wel eens de grootste hindernis blijken te zijn om het onderwijs te leiden door de nieuwe uitdagingen van Web 2.0.

Dick H. Ahles
Dick H. Ahles (1951), uitgever. Hij was directeur Dagblad BN/DeStem (1994-2000) en directeur Gouden Gids Nederland (2000-2004). Hij is nu Social Media Expert en heeft een bedrijf voor i-Reputation. Dick werkt nu voor Redbanana Innovations en blogt op dutchcowboys.com.